Als we nu de Overdiepse Polder binnenkomen, zien we een mooi weids agrarisch gebied. Omsloten door de dijken langs de Bergsche Maas en het Oude Maasje. Boerderijen met hun erfbeplanting als groene eilanden in die open ruimte.
Ruim een eeuw geleden was er nog geen sprake van een polder. Het gehele gebied bestond uit veel smalle, langgerekte kavels. Lage en natte kavels, alleen geschikt voor extensieve hooiwinning in de zomermaanden. Door het gebied liep alleen het Oude Maasje: niet meer in contact met de Maas, maar wel onder invloed van het getij. Een zijtak - de Dussensche Gantel - verbond het dorp Dussen met open water.
Rond 1900 verandert dat beeld ingrijpend. Met het graven van de Bergsche Maas tussen Heusden en Geertruidenberg krijgt de Maas een nieuwe afvoer naar zee. De nieuwe - strak gestileerde - rivier met aan weerszijden brede en hoge dijken vormde niet alleen een inbreuk op het historische landschap, maar ook een barrière voor bewoners en gebruikers. Daarvoor kwam onder andere het Capelsche Veer in bedrijf. Met de vrijkomende grond werden de dijken aangelegd, maar ook het gronddepot dat nu te vinden is in de westelijke punt van de Overdiepse Polder. De polder kreeg zijn huidige vorm, maar was nog niet hoogwatervrij.
In de Tweede Wereldoorlog is rondom het Capelsche Veer fel gevochten. Het monument met treurwilg op de dijk is een opvallend baken dat aan deze strijd herinnert. Voor verbetering van de landbouw vindt er in 1948 een herverkaveling plaats. De smalle percelen verdwijnen en er onstaat een meer rationele blokvormige verkaveling. Een tweede herinrichting volgt begin jaren 70 van de vorige eeuw. Met de bouw van de keersluis in het Oude Maasje komt het gebied hoogwatervrij te liggen. Dan worden wegen verhard en boerderijen gesticht en ontstaat het beeld van de Overdiepse Polder zoals we het nu kennen.
De Overdiepse Polder anno 2008 is hoofdzakelijk in agrarisch gebruik. Naast de recreatieondernemer zijn er 17 agrarische bedrijven gevestigd (één melkveebedrijf is enkele jaren geleden aangekocht door de provincie, deze familie is naar Canada geëmigreerd). Dit levert - zeker in de zomermaanden als de koeien in de wei staan - een mooi weids Hollands landschap op.
Rondkijkend in de polder kun je een aantal (cultuur)historische kenmerken terugvinden. Opvallend zijn vanzelfsprekend de dijken rondom de polder, maar ook de opzet van de oorspronkelijke verkaveling (in noord-zuidrichting) is nog wel te herleiden. Andere interessante elementen zijn het oorlogsmonument, de essenlaan langs de Veerweg, het restant van de Dusschense Gantel en het voormalige veerhuis.
De polder is vanuit het zuiden te bereiken door beide bruggen over het Oude Maasje en vanuit het noorden via het Capelsche Veer. Op enkele plaatsen, bijvoorbeeld bij de dijkovergang naar het veer en bij de Abraham Campbrug heb je een prachtig uitzicht over de polder en zijn omgeving. Dan vallen ook de ‘groene eilanden’ en de beide natuurgebiedjes in de polder op. In de loop der jaren is het recreatieve gebruik van de polder vooral door fietsers toegenomen.
In 1993 en 1995 kreeg het rivierengebied te maken met extreem hoogwater. In 1995 werd zelfs gevreesd voor het bezwijken van dijken. In de jaren daarna is nagedacht over de toekomstige bescherming tegen hoogwater. In 2000 concludeerde de regering dat met het oog op de klimaatveranderingen (en de verwachte stijging van de zeespiegel en rivierafvoeren) een andere aanpak nodig was. In plaats van het verder verhogen van dijken, besloot men de rivieren meer ruimte te geven en tegelijk de ruimtelijke kwaliteit van het rivierengebied te verbeteren. Na de nodige onderzoeken heeft het rijk eind 2005 het programma ‘Ruimte voor de rivier' vastgesteld met 40 maatregelen in het gehele rivierengebied.
De Overdiepse Polder is één van de plaatsen waar de rivier meer ruimte krijgt. Een bijzonder project, omdat de bewoners/ondernemers in de polder zich gezamenlijk al vroeg op deze ontwikkeling oriënteerden en de uiteindelijke oplossing aandroegen: het terpenplan. Een duurzame oplossing voor de veiligheid en het agrarisch gebruik van de polder. Gemiddeld eens in de 25 jaar zal er rivierwater door de polder stromen. Dat leidt tot een daling van het hoogwater (tot circa 30 cm ter hoogte van de Overdiepse Polder) die ver bovenstrooms doorwerkt.
De Provincie Noord-Brabant werkt het terpenplan nu verder uit samen met de betrokken overheden en een consortium van adviesbureaus. Maar ook - en dat illustreert het bijzondere karakter van dit project - met een zeer actieve participatie van de belangenvereniging Overdiepse Polder.
Ruim een eeuw na de aanleg van de Bergsche Maas en 40 jaar nadat de polder hoogwatervrij kwam, staat het gebied vanaf 2010 een nieuwe gedaantewisseling te wachten. Een ingrijpende maatregel voor het landschap én de bewoners en ondernemers in de polder. Niet alle bedrijven kunnen immers in de polder blijven. Een aantal ondernemers zal de komende jaren elders een nieuw bestaan moeten opbouwen.
Het gronddepot gaat grotendeels verdwijnen. Langs het Oude Maasje komt een nieuwe primaire waterkering te liggen, die zowel qua omvang als tracé een weerspiegeling vormt van de dijk aan de noordzijde van de polder. Het gebied tussen de nieuwe dijk en het Oude Maasje krijgt een natuurbestemming en met een natuurvriendelijke oever komt een deel van de voormalige Dussensche Gantel weer meer in het zicht. Aan de noordzijde
van de nieuwe dijk bieden straks hooggelegen terpen plaats voor negen agrarische bedrijven. Als daarna alle bestaande boerderijen zijn gesloopt, wordt de huidige dijk aan de noordzijde verlaagd. En met de aanleg van nieuwe paden kunnen fietsers en wandelaars straks een ‘rondje polder’ maken.
Rond 2015 is dan sprake van de Nieuwe Overdiepse Polder voor een duurzaam agrarisch landgebruik en meer ruimte voor de afvoer van Maaswater.
