Botulisme is een voedselvergiftiging, die wordt veroorzaakt door bacteriën die een gifstof uitscheiden. Infectie kan behalve via de mond, snavel of bek in zeer zeldzame gevallen ook via een wondje op de huid gebeuren. Vooral vogels zijn vaak het slachtoffer.
De bacterie is erg algemeen, en te vinden in grond en waterbodems, maar ook in gezonde vogels, vissen en andere dieren. Ze zijn meestal aanwezig in de vorm van sporen, maar dan zijn ze niet actief. Om actief te worden hebben de bacteriën voedsel nodig en een warme, zuurstofloze omgeving. Rottende planten in het water of dieren in staat van ontbinding, in combinatie met hoge temperaturen, zijn ideale woonplaatsen. Ondiep en stilstaand water vormt hierbij in het bijzonder een risico, omdat het water in de zomer erg warm kan worden. Vogels en vissen kunnen ziek worden als ze kadaverdeeltjes eten, of maden die op besmette beesten zitten. In het geval ze hieraan doodgaan vormen ze zelf een besmettingshaard.
Er zijn verschillende typen bacteriën die elk hun eigen gifstof maken, met elk een andere werking. Deze typen worden aangeduid met de letters A t/m G. Mensen zijn gevoelig voor de typen A, B en E, en soms ook voor F. De meest voorkomende gifsoort is echter C. Dit type is niet gevaarlijk voor mensen, maar kan wel grote sterfte veroorzaken onder watervogels en vissen. Echter, bij een uitbraak van type C botulisme, met veel dierlijke slachtoffers die lang blijven liggen, bestaat de kans dat er voor de mens schadelijke typen ontstaan.
Het botulismegif blokkeert het contact tussen zenuwen en spieren. Bij watervogels gaat botulisme daarom altijd gepaard met duidelijke verlammingsverschijnselen aan kop en vleugels. Zieke vogels die zich op het water bevinden, verdrinken omdat ze hun hoofd niet meer uit het water kunnen tillen. Bij vogels op het droge, raken na een poosje de ademhalingsspieren verlamd waardoor deze vogels uiteindelijk stikken. Reeds gestorven vogels worden vaak aangetroffen met gestrekte poten en een slappe, enigszins verdraaide nek.
In Nederland is botulisme bij mensen al heel lang niet meer voorgekomen. Toch kunt u uit voorzorg beter niet zwemmen, surfen of spelen in water waarin dode dieren zijn gevonden; dit kan immers wijzen op botulisme. Ook is het raadzaam om huisdieren uit de buurt te houden van dode dieren en het water waarin ze gevonden zijn.
Als u dode dieren ziet, verwijder ze dan nooit zelf. Waarschuw het waterschap via T 076 564 10 00.
