Minder uitstoot van lachgas: meten is weten

Lachgas: je hebt vast eens gehoord over de ballonnetjes, waarmee lachgas in een hoge concentratie wordt geïnhaleerd om in een kortstondige roes te komen. Wist je dat er bij de zuivering van afvalwater lachgas vrijkomt? Gelukkig niet in hoge concentraties; maak je dus geen zorgen over gezondheidsrisico’s voor collega’s die bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) werken. Maar, de uitstoot van lachgas is wel een belangrijk punt van aandacht voor onze rwzi’s. Lachgas is namelijk één van de belangrijkste veroorzakers van de opwarming van de aarde. Alle reden voor Brabantse Delta om onze uitstoot van lachgas terug te willen dringen. Dat is helaas niet zo eenvoudig. Bart Joosse is senior waterketentechnoloog en houdt zich vooral bezig met innovatie in de zuivering van afvalwater. Lachgas is daarbij één van de aandachtspunten. Hij legt uit hoe het zit en welke stappen we zetten.

Lesje scheikunde

Eerst een miniles scheikunde. Lachgas – de scheikundige term is distikstofmonoxide, kortweg N2O – komt vrij bij de afbraak van stikstof in een rwzi. Bart licht toe: “In de zuivering moeten we een aantal dingen verwijderen uit het afvalwater: stikstof, fosfaat en andere organische stoffen. Bij het verwijderen van stikstof zetten we bacteriën in. Die krijgen ammonium binnen en breken het in meerdere stappen af tot stikstofgas. Als er ergens in dat proces een tussenstap niet optimaal verloopt, vormt zich lachgas.”

‘Proces is lastig te beheersen’

Het is dus belangrijk dat de zuivering optimaal verloopt, zodat er geen lachgas ontstaat? “Ja, dat klopt. Maar dat is in de praktijk ontzettend ingewikkeld”, aldus Bart. “Het is namelijk een biologisch en dynamisch proces dat zich erg lastig laat beheersen en waar we nog niet voldoende over weten. Er zijn veel factoren die kunnen leiden tot de vorming van lachgas, zoals een zuurstoftekort of juist teveel zuurstof. Doorgaans is er eens per jaar een piek in onze uitstoot van lachgas. Het opmerkelijke is dat alle zuiveringsinstallaties zo’n piek op een verschillend moment hebben. Waarom dat zo is, weten we nog niet.”

Footprint verkleinen

Lachgas kunnen we helaas niet opvangen en dus ook niet afbreken. Is het afdekken van de installaties een oplossing? “Dat is ontzettend kostbaar; het gaat een miljoeneninvestering per locatie”, aldus Bart. “Ook brengt afdekken veel praktische nadelen met zich mee. Onderhoud wordt moeilijk, doordat je niet overal meer bij kunt als de installatie is afgedekt. Liever zoeken we naar oplossingen om de vorming van lachgas terug te dringen, zodat we als waterschap onze footprint kunnen verkleinen. Om oplossingen te vinden, is veel informatie nodig. Daarom zijn in juni 2025 bij rwzi Dongemond gestart met het meten van lachgas.”

Twee doelen

De metingen hebben twee doelen, legt Bart uit. “Het geeft ons inzicht in de hoeveelheid lachgas die ontstaat. Daarnaast levert het informatie op die ons helpt om aan knoppen te draaien.” Sensoren die in het water hangen leggen doorlopend vast hoeveel lachgas ontstaat. Bart: “We zorgen ervoor dat de sensoren schoon blijven en de meetapparatuur wordt gekalibreerd, zodat metingen betrouwbaar zijn en blijven. Verder hebben onze technici er nauwelijks werk aan.” Medio april zijn er meetkappen boven het water geplaatst. Bart: “De afgelopen maanden hebben we al gemeten welke hoeveelheid lachgas er in het water zit, maar daarmee weet je nog niet wat je uitstoot. Met de nieuwe meetkappen meten we nu óók de hoeveelheid lachgas in de uitgestoten lucht.”

Nederland loopt voorop

Rwzi Dongemond is niet de enige installatie waar de lachgas-metingen plaatsvinden. “Dat gebeurt bij zo’n zestig zuiveringsinstallaties in ons land”, vertelt Bart. “Wereldwijd loopt Nederland hierin voorop, samen met Denemarken. Als Brabantse Delta maken we deel uit van het landelijke Versnellingsprogramma Lachgasreductie. Ook doen we mee aan een onderzoek door TU Delft. Het vinden van oplossingen kost uiteraard tijd. We moeten nog járen meten om conclusies te kunnen trekken. Maar als we niets doen, blijft de hoeveelheid lachgas die wij als waterschap uitstoten vermoedelijk hetzelfde.”